Fonetika

Fonetika özbek tilining tovuş tizimini tasvirlaydi: unli va undoşlar, urğu, özlaşma sözlarni moslaştiriş. Bölim interfeys va ovoz berişda tabiiy tovuşni saqlaşga yordam beradi.

1 / 26
§ 1

Fonetika nimani oʻrganadi

Fonetika — tilshunoslikning til tovush tomonini oʻrganadigan boʻlimidir: u nutq tovushlari qanday hosil boʻlishini, nutq oqimi qanday unsurlardan tashkil topishini va tovushlar boʻgʻin hamda soʻzlarga qanday birlashishini tekshiradi. Fonetika soʻzning maʼnosini emas, balki uning eshitiladigan moddiy qobigʻini oʻrganadi.

Fonetikaning asosiy obʼekti nutq tovushidir. Nutq tovushi — talaffuz qiladigan va eshitadigan tovush oqimining eng kichik, undan keyin boʻlinmaydigan birligidir. Tovushlardan boʻgʻinlar, boʻgʻinlardan soʻzlar hosil boʻladi.

Tovush va harf — bir narsa emas

Tovush bilan harfni farqlash muhim. Tovushni talaffuz qilamiz va eshitamiz, harfni esa yozamiz va koʻramiz: harf — tovushni ifodalash uchun xizmat qiladigan yozuv belgisidir. Bir soʻzda tovushlar soni bilan harflar soni mos kelmasligi, bir tovush esa gohida turli harflar bilan berilishi mumkin.

«maktab» soʻzi — 6 tovush va 6 harf; ammo soʻz boshidagi «ye» harfi ikki tovushni — [ye] ni ifodalaydi: «yemoq» ≈ [yemoq].

1 / 26