Транслитератсия
Чет тилларидаги исмлар ва номларни амалий транскрипсия қоидаларига кўра рус ва ўзбек тилига (кирилл, эски ва янги лотин) ўгириш.
Амалий транскрипсия қоидаларининг автоматик яқинлашуви, истиснолар луғати эмас. Диалектал, ўзлашма ва лексик жиҳатдан мустаҳкамланган вариантлар (қоидаларнинг ўзида улар анча кўп) ҳисобга олинмайди ва манбалар бўйича қўлда текширишни талаб қилиши мумкин.
Немис исмлари қандай ўгирилади
Асос қилиб немис тилининг адабий талаффузи олинади — худди немис исм ва жой номларини рус ва ўзбек тилига ўгиришда одатда қилинганидек. Маҳаллий шеваларнинг хусусиятлари ҳисобга олинмайди: муҳими — сўз умумий талаффуз меъёрларига кўра қандай эшитилади.
Айрим ҳарф бирикмалари алоҳида ҳарфлар бўйича эмас, балки бутунлигича ўгирилади — чунки биргаликда улар алоҳида-алоҳида мавжуд бўлмаган битта товушни беради: сч “ş” га айланади (Счмидт → Şмидт), ч одатда “х” га (Фучс → Фукс), эи ва аи — “ай” га (Раинер → Райнер), эу ва äу — “ой” га (Неуманн → Нойман), ß (ёки унинг ўрнини босувчи сс) эса — “с” га (Страßэ → Şтрасе).
Умлаутлар сўздаги ўрнига қараб фарқ қилади: ä ундошдан кейин одатда “э” га, сўз бошида эса очиқроқ “э” га айланади (Кäтҳе → Кете), ö — “ё” га (Лöwе → Лёве), ü — сўз ўртасида “ю” га, бошида эса “и” га (Üбел → Ибел). в ва w ҳарфлари ҳам ёзилишидан фарқли ўқилади: в кўпинча “ф” беради (Волкмар → Фолкмар), w эса — “в” (Wагнер → Вагнер).
Ўзбек кирилл алифбоси рус алифбосидаги барча ҳарфларни ўз ичига олади (ва немис исмлари учун камдан-кам керак бўладиган ўзининг Ў, Қ, Ғ, Ҳ ҳарфларини ҳам), шунинг учун кириллча натижа рус ва ўзбек тили учун бир хил чиқади. Ундан ўзбек лотинининг иккала варианти — эски (ў, ғ, ш, ч) ва 2026-йилги янги (ö, ğ, ş, ç) — автоматик тарзда ҳосил қилинади.
Бу қоидаларнинг соддалаштирилган яқинлашуви, тайёр луғат эмас: айрим номлар — масалан, тарихан шаклланган ёзилишлар ёки немис тилининг ўзи бошқа тиллардан олган сўзлар — умумий қоидаларга бўйсунмаслиги ва қўлда текширишни талаб қилиши мумкин.