Янги ўзбек алифбоси
2026-йил 7-июлда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини ўзгартириш тоғрисидаги қонунни қабул қилди ва уни Сенатга юборди. Тўртта ҳарф бирикмаси диакритик белгили алоҳида ҳарфларга алмаштирилади.
Нима ўзгаради
Амалдаги 26 ҳарф ва учта ҳарф бирикмаси ўрнига алифбо 28 ҳарф ва битта апострофдан иборат бўлади. Фақат тўртта бирикма ўзгаради — қолган ҳарфлар ўзгаришсиз қолади.
- Sh shŞ şshakar → şakar
- Ch chÇ çchoy → çoy
- Oʻ oʻÖ öOʻzbekiston → Özbekiston
- Gʻ gʻĞ ğgʻoya → ğoya
Нг ҳарф бирикмасининг тақдири алоҳида муҳокама қилинмоқда: 2021-йилги лойиҳада у алоҳида ҳарф сифатида сақланган эди, бироқ қабул қилинган вариантда “28 ҳарф ва битта апостроф” дейилмоқда — мутахассисларнинг фикрича, бу Нг нинг алоҳида бирлик сифатида алифбодан чиқарилганини англатиши мумкин.
Бунга қандай келинди
Islohot 2018-yildan beri muhokama qilinmoqda. 2020-yilda prezident oʻzbek tilini rivojlantirish va til siyosatini takomillashtirish toʻgʻrisida farmon imzoladi, 2021-yilda esa hukumat lotin yozuviga bosqichma-bosqich oʻtish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Alifboni ishlab chiqish uchun ishchi guruh tuzildi: 2023-yil sentabrda u islohotning bir variantini taqdim etgan edi — “Oʻ” oʻrniga “Õ”, “Ch” oʻrniga esa “C” harfi taklif qilingan edi. Qonunchilik palatasi 2026-yilda qabul qilgan variantga esa boshqa belgilar kirdi: Ö, Ğ, Ş va Ç.
Islohotning asosiy argumenti — matn terishni soddalashtirish: “oʻ” va “gʻ” klaviaturada ikki marta bosishni talab qiladi (harf va apostrof), turli shrift va klaviatura tartiblarida apostrofning har xil koʻrinishi esa bir xil soʻzning har xil yozilishiga olib keladi. Ş va Ğ harflari oʻzbek lotin yozuvining oldingi versiyalarida allaqachon qoʻllanilgan.
Ҳозирги ҳолат ва ўтиш даври
Қонун Қонунчилик палатаси томонидан уч ўқишда қабул қилинди ва Сенат кўриб чиқиши учун юборилди — яъни у ҳали тўлиқ кучга киргани ёқ. Қонун лойиҳаси кенг муҳокама учун эълон қилинмаган эди. Босқичма-босқич ўтиш кўзда тутилган: илгари расмийлаштирилган ҳужжатлар, миллий валюта ва қимматли қоғозлар юридик кучини сақлаб қолади, давлат органларининг расмий лавҳа ва кўрсаткичларини эса белгиланган муддатгача эски кўринишда қўллаш мумкин бўлади — бу бюджетни ҳужжат ва лавҳаларни бир ёла алмаштириш харажатларидан халос қилиш учун қилинган.